Een ongewone Blog. Over de angstfysiologie.

Updated: Dec 20, 2020

Ja, een ongewone Blog. Waarom? Normaal verwacht je dat een Blog voor de lezer wordt geschreven. Toch? Maar deze nieuwsbrief schrijf ik ook voor omdat ik zelf in de war ben geweest. En natuurlijk eindig ik met wat extra nieuws over Corona, consulten, plannen voor een online-cursus, waarin ik alles zal verwerken, wat ik weet en een prachtige meditatie als audio voor jou als je wilt, nadat je deze Blog hebt gelezen en begrijpt waarom ik die audio heb gemaakt.


Ja, deze nieuwsbrief schrijf ik ook om iets van mijzelf te delen en stiekem hoop ik dat jij er ook wat aan hebt. Ik schrijf deze Blog, omdat ik ergens niet meer uit kwam. Waar geloofde ik wel en waar geloofde ik niet meer in, in deze Corona-crisis? Wat is waar en wat is nu niet waar? Waarom werkte mijn intuïtie, mijn onderbuiks-gevoel niet meer? Ik voelde me onrustig, slecht gefocussed, er kwam niet veel meer uit mijn handen en uit mijn hoofd.

En ineens wist ik het. Natuurlijk! De angstfysiologie! En overal om mij heen zie ik angst. met die Corona.. Hey Astrid, je bent toch dokter, hoe kun je dat nu vergeten? En hoe ik dat kon vergeten, ga ik je uitleggen.

Ik wil even iets zeggen over die angst. Overal om mij heen zie ik namelijk die angst. Pas op, kijk uit, 1 ½ meter afstand, hoesten in je elleboog, een NL Alert op zondagochtend 22 maart over je mobiele telefoon met een onbekend schril hoog geluid als een soort SOS signaal, wandelend in het bos de angst in de ogen van mijn medeburger zien, frustratie en boosheid (lees angst), als er geen ruimte wordt gegeven voor de 1 ½ meter afstand, niet naar mijn moeder durven uit angst om haar te besmetten (en eerlijk: ook omdat ik de sociale controle vreesde), alarmerende berichten op het nieuws, bijna elk (informatief) programma gaat ook over Corona, de minister-president die ons speciaal toespreekt en maatregelen aankondigt om ons te beschermen, een email inbox, internet, facebook met ontelbare boodschappen over Corona-virus-pandemie, ontelbare aanbiedingen van online cursussen, van mensen die (oprecht bedoeld) zo veel mogelijk inventief de materiële, financiële schade proberen te beperken. Ik kon de stroom van deze mails niet meer bijhouden en omdat het zo veel onrust opriep en angst, ben ik meer selectief gaan lezen.

Begrijp me goed, ik heb er geen oordeel over, ik signaleer het alleen en het is belangrijk voor het vervolg van mijn verhaal en het is de reden, waarom ik deze nieuwsbrief schrijf.


Als iets in jou gewaar wordt, of iets in jou denkt (dat is voor je stress-systeem namelijk hetzelfde), dat je in (levens)gevaar bent, dan gaat de angstfysiologie “aan”. Wat betekent dat nu? Dat betekent: alles in jou gaat “aan” om te vechten of te vluchten, of je bevriest. En in wat voor tijd leven we nu? Ja, iedereen is bang in meerdere of mindere mate. En daar vibreren we met zijn allen ook in mee, in een collectief bewustzijn van angst.

Langzaamaan begon ik het te ontrafelen en te beseffen. En, eerlijk, het viel me tegen dat ik er ook in zat. Zonder het in de gaten te hebben. Hartkloppingen, slecht slapen, zorgen maken over mensen waar je van houdt, redden ze het wel, red ik het wel, wat als…. We zijn dus allemaal gegijzeld door de angst. En ik was dat ook! Ja, gegijzeld zeg ik, door de fight, flight, freeze respons: een onbewuste, autonome reactie van het zenuwstelsel, instinctief, vanuit het oerbrein, die onze hersenschors, waar we mee kunnen denken, opties kunnen afwegen, strategie kunnen uitzetten, kortsluit. De hersenschors doet gewoon niet meer mee! Je kunt dus niet meer goed nadenken! Letterlijk gijzelt ons emotionele brein (ofwel limbische systeem) ons, onze amandelkern en onze hersenstam neemt het over. Alles is gericht op overleven, want er dreigt (levens)gevaar. Zo komt het over, omdat alles om ons heen gevaar ademt.


Als een dier in een (levens)bedreigende situatie terecht komt, gaat die ook niet eerst nadenken over wat de beste strategische oplossing is. De overlevingsstrategie van het primitieve oer-brein gaat gewoon aan en de reflex wordt: vechten, vluchten of bevriezen (net doen alsof je dood bent). De reactie begint met acute hevige angst en stress. Als gevolg hiervan produceert het lichaam grote hoeveelheden adrenaline en cortisol (stresshormonen), de bloeddruk en hartslag gaan omhoog, de spieren worden gespannen, haren komen rechtop te staan (kippenvel), de zintuigen worden scherper (pupillen verwijden, oren staan rechtop) en de pijngevoeligheid daalt naar een zeer laag niveau (door aanmaak van lichaamseigen morfine-achtige stoffen). Hierdoor is het lichaam voorbereid op een gevecht of om op de vlucht te slaan.


En als ik in de verte een tijger zie, kan ik nog wel rustig nadenken over wat wijsheid is, maar als ik, waar ik ook maar kijk, tijgers zie, en ze komen steeds dichter naar mij toe, dan wordt ik wel erg ongerust. Dan gaat mijn stresssysteem echt wel aan. En daarbij komt nog: als ik geen uitzicht heb op dat ze weg gaan, of ik kan ook niet vluchten, dan blijft deze stress reactie aan! En zo is het ook met deze Corona-crisis: je ziet overal gevaar en wanneer eindigt dit? Wat zijn de criteria aan de hand waarvan we kunnen zeggen, nu is het achter de rug? Ik weet ze niet. Jij wel?


Als onze stressreactie dan in dit geval niet uit gaat en op scherp blijft staan, heeft dat geen goede invloed op het immuunsysteem. Het immuunsysteem gaat ook “aan” en blijft net zo lang aan totdat de stress over is. Nou, goed toch, zou je zeggen. Helaas is dat niet zo. Het gedeelte van het immuunsysteem, wat “aan” gaat, is het aangeboren gedeelte, wat geen geheugen opbouwt voor een aanval met een volgend virus en een heleboel chemische stofjes, cytokinen, aanmaakt, die ervoor kan zorgen dat je in een infectie blijft. De knop wordt dus wel aangezet, maar niet meer uit. De chemische stoffen gaan dan door de schade die ze veroorzaken, voorbij aan hun functie (cytokinenstorm).


Nu hoor ik je denken: “nou ook leuk, ik wordt hier niet blij van, maar juist meer ongerust”. Dat begrijp ik, ik schets je dit alleen maar, opdat je dingen gaat begrijpen. Dat je het brein weer kunt laten werken. En ik ben er ook uitgekomen! Dus ik heb ook een oplossing voor je bedacht om uit die “Fight, Flight or Freeze” te komen. Daar kom ik later op terug. En wij mensen hebben nog een andere overlevingsstrategie erbij gekregen van onze schepper en dat is naast de “fight, flight or freeze”: “socialize”. Dat betekent dat je elk gewenst gedrag zult vertonen om maar te kunnen overleven. Denk maar aan het “stockholmsyndroom”: de gegijzelde mensen begonnen hun gijzelaars aardig te vinden en zelfs te verdedigen. Nou dan heb je nu het hele plaatje van de gijzeling door angst: “Fight, Flight, Freeze or socialize”.

En wij mensen zijn ook gevoelswezens. We voelen onszelf en we voelen ook elkaar. Ook al zitten er muren tussen, je voelt de angst van de buren. Ook al ben je 180 kilometer van je moeder verwijdert, je bent haar kind, je voelt haar angst. De patiënten, die aan mij denken, ik voel hun angst. Heel veel mensen voelen angst, de omgeving ademt de angst, de stad ademt de angst, het land ademt de angst, Europa ademt de angst, de wereld ademt de angst. Hoe veel staat er in het teken van dit Corona-angst-bewustzijn? Hoe wil je dit angstbewustzijn dan niet voelen? Ik voelde die angst ook: badend in het zweet ‘s nachts wakker worden, plotselinge hartkloppingen, onrust, versnelde ademhaling, moeilijke stoelgang etcetera.


Toen ik de angstfysiologie begon te zien, bedacht ik een meditatie om hier uit te kunnen stappen en beter hier mee om te kunnen gaan of liever: de angsten door mij te kunnen laten gaan. Ik heb inmiddels al veel meditaties mogen schrijven. Daarin maak ik een combinatie van lichamelijke, emotionele, mentale, spirituele en energetische invalshoeken, dus zo compleet mogelijk en zo krachtig mogelijk.

De meditatie zorgde er voor dat ik de angsten, die ik zelf nog niet onder ogen had gezien, die nog springlevend waren, in mijn bewustzijn kon trekken en daarmee voor een groot gedeelte kon loslaten. En denk dan aan angst voor eenzaamheid, voor verlating, voor isolatie, voor afwijzing, buiten de groep te vallen, voor een aanval, voor afscheid moeten nemen van een dierbare, angst voor verlies van gezondheid, en uiteindelijk de allerbelangrijkste: angst voor de dood. En ik bedacht me: ik ben al een paar keer van binnen dood gegaan, waarom deze angst dan niet accepteren en hier ook in dood gaan, hoe klinkt dat en dan….?